آزمون بیمه در برابر خطر جنگ

وقتی حادثه‌ای مانند آتش‌سوزی، زلزله یا حتی انفجار رخ می‌دهد، بسیاری از افراد تازه به این موضوع فکر می‌کنند که اگر چنین اتفاقی برای خانه خودشان رخ می‌داد، چه می‌کردند. خانه برای اغلب خانواده‌ها بزرگ‌ترین دارایی زندگی به شمار می‌رود، اما با وجود این، بیمه ساختمان هنوز در سبد بیمه‌ای بسیاری از خانوارها جایگاه ثابتی پیدا نکرده است. بسیاری از مردم ترجیح می‌دهند هزینه‌های دیگری را در اولویت قرار دهند و خرید بیمه ساختمان را به زمانی موکول کنند که حادثه‌ای رخ داده باشد یا خسارتی را در جایی مشاهده کرده باشند.

در سال‌هایی که کشور با انواع ریسک‌های طبیعی مانند زلزله، سیل و آتش‌سوزی مواجه است و حتی موضوعاتی مانند خسارت‌های ناشی از جنگ نیز در ادبیات بیمه‌ای مطرح می‌شود، اهمیت بیمه ساختمان بیش از گذشته خود را نشان می‌دهد. هر بار که حادثه‌ای رخ می‌دهد، این پرسش دوباره مطرح می‌شود که اگر ساختمانی آسیب ببیند، چه نهادی مسوول جبران خسارت خواهد بود و آیا خانواده‌ها می‌توانند به تنهایی از عهده هزینه‌های سنگین بازسازی برآیند یا خیر.

با این حال، هنوز بسیاری از مالکان تمایل چندانی به خرید بیمه آتش‌سوزی ندارند. بخشی از این مساله به ضعف اطلاع‌رسانی در صنعت بیمه بازمی‌گردد. شرکت‌ها و نمایندگان بیمه هنوز نتوانسته‌اند به‌صورت گسترده و با زبانی ساده برای مردم توضیح دهند که یک حادثه تا چه اندازه می‌تواند هزینه‌ساز باشد و یک بیمه‌نامه چگونه می‌تواند بخشی از این خسارت را جبران کند.

از سوی دیگر، بسیاری از مالکان تصور می‌کنند احتمال وقوع چنین حوادثی برای آنها بسیار اندک است. همین تصور باعث می‌شود حتی با وجود مشاهده خسارت‌های مشابه، همچنان خرید بیمه را جدی نگیرند و بیمه آتش‌سوزی در حاشیه سبد بیمه خانوار باقی بماند.

در همین راستا، «دنیای اقتصاد» برای بررسی ابعاد این موضوع و واکاوی چالش‌های بیمه ساختمان در کشور با دکتر وحید نوبهار، عضو رسمی انجمن بین‌المللی اکچوئری (SOA) به گفت‌وگو پرداخت.

بیمه در مسیر پوشش ریسک‌های نظامی

در پی جنگ و حملات نظامی رژیم صهیونیستی و آمریکا، فضای عمومی کشور شاهد دگرگونی عمیقی در درک مفهوم امنیت شهری و حمایت مالی در شرایط بحرانی بوده است. بر اساس گزارش رسمی رئیس جمعیت هلال‌احمر تا این لحظه بیش از سه‌هزار و شش‌صد واحد مسکونی در نقاط مختلف کشور آسیب‌های جدی دیده‌اند. این آمار علاوه‌بر فاجعه انسانی، بازتاب نیاز فوری جامعه به سازوکارهای جبران مالی و روانی است که در قالب بیمه بتواند بار سنگین این خسارات را تعدیل کند. صنعت بیمه کشور تا پیش از رخداد جنگ ۱۲ روزه به‌طور سنتی ریسک جنگ را از شمول پوشش خود خارج و مستثنی می‌کرد چراکه از دیدگاه فنی، خطر جنگ در زمره‌‌ ریسک‌های غیرقابل‌پیش‌بینی با خسارات انبوه طبقه‌بندی می‌شود. شرکت‌های بیمه‌گر نمی‌توانستند الگو‌های اتکایی مناسبی برای چنین رویدادهایی پیدا کرده و بیمه مرکزی خسارت‌های ناشی از جنگ و عملیات خصمانه را از تعهد بیمه‌گر خارج دانسته بود.

لکن حادثه جنگ و ابعاد فاجعه‌بار آن موجب شد این سیاست سنتی تغییر کند. لذا با تدبیر و اقدامی کم‌سابقه، بیمه مرکزی به شرکت ‌های بیمه‌گر اجازه داد تا با هدف ایفای مسوولیت اجتماعی و ایجاد آرامش نسبی، پوشش جدیدی تحت عنوان بیمه جنگ منازل مسکونی را ارائه کند. این تصمیم علاوه بر واکنش فوری به نیازهای ناشی از تخریب گسترده، توانست آغازگر تحول عمیق در ساختار بیمه‌ای کشور باشد. شرکت دولتی بیمه ایران این طرح را برای واحدهای مسکونی خصوصی عرضه کرده و آن را به‌صورت الحاقیه در کنار بیمه آتش‌سوزی ارائه می‌دهد تا پوشش جنگ به‌عنوان یک لایه‌‌ تکمیلی در برابر خطرات نظامی عمل کند. هرچند فرانشیز تعیین‌شده برای این بیمه نسبتا سنگین بوده لکن این رقم بیانگر شدت بالقوه‌‌ خسارات و تلاش بیمه‌گر برای حفظ تعادل مالی در برابر ریسک‌های بی‌سابقه است. خرید این پوشش اختیاری است اما پس از صدور، امکان فسخ آن وجود ندارد و تنها خسارت‌های پس از تاریخ صدور تحت تعهد قرار می‌گیرند. دستورالعمل جدید همچنین تاکید می‌کند که بیمه جنگ شامل حملات موشکی و بمباران هوایی نیز هست که تا پیش از آن به‌صورت مطلق مستثنی می‌شد.

پناهگاه مالی در بحران

از سوی دیگر گزارش‌های میدانی هلال‌احمر از وسعت آسیب‌ها نشان دادند که جنگ نه‌تنها زیرساخت شهری بلکه اعتماد عمومی به سازوکارهای سنتی جبران خسارت را دچار بحران کرده است. وقتی هزاران خانوار در شرایط ناامنی تمام عیار مجبور به ترک یا بازسازی منازل خود شدند، فقدان پوشش بیمه‌ای در واقع خلأ اجتماعی و اقتصادی ایجاد کرد. ورود بیمه مرکزی به عرصه سیاستگذاری حمایتی و تسهیل صدور بیمه جنگ را می‌توان اقدام راهبردی دانست که زمینه را برای بازتعریف نقش صنعت بیمه در امنیت ملی فراهم می‌سازد. این تصمیم علاوه بر واکنش سریع به بحران، نشان‌دهنده‌‌ بلوغ تدریجی صنعت بیمه کشور در مواجهه با شرایط نوپدید امنیتی است. در واقع می‌توان گفت گنجاندن ریسک جنگ در بیمه‌نامه پیام نمادین نیز دارد که امنیت شهروندان فقط زیر سایه‌ی توان نظامی تعریف نمی‌شود و ابزارهای مالی و بیمه‌ای نیز می‌توانند در ترمیم اعتماد همگانی نقش فعال ایفا کنند.

بیمه مرکزی چه باید کند؟

نکته قابل‌توجه این است که متاسفانه در برخی سکوهای مهم برخط فروش بیمه پوشش ریسک جنگ لحاظ نشده و یا در صورت انتخاب آن، توسط سیستم پذیرنده مورد قبول نهایی قرار نمی‌گیرد. این مساله باعث شده که در این روزهای دشوار، دسترسی به این نوع بیمه‌نامه مورد محدودیت قرار‌گرفته که توجه جدی نهاد ناظر را به آن می‌طلبد.

همچنین اگر بیمه مرکزی در آینده بتواند دامنه‌‌ این طرح را از منازل مسکونی به سایر بخش‌های اقتصادی و تولیدی گسترش دهد، زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار جدیدی خواهد شد که علاوه بر ریسک‌های طبیعی مانند زلزله و سیل، ریسک‌های انسانی چون جنگ و عملیات خصمانه را هم پوشش دهد. این تحول نیازمند پشتیبانی دولتی، طراحی صندوق‌های اتکایی داخلی و همکاری بین‌المللی با بیمه‌گران بزرگ خواهد بود. تحولات پس از جنگ۱۲روزه را می‌توان نخستین گام واقعی در جهت نهادینه‌سازی مفهوم تضمین مالی در امنیت ملی دانست. در شرایطی که هزاران خانه و خاطره ویران شده، پوشش بیمه‌ای جنگ نشانه‌ امید برای بازسازی زندگی مردم و احیای حس آرامش در دل بحران است که شاید آغازگر فصل تازه‌ای در تاریخ بیمه‌گری کشور باشد.