شوک ناشی از افزایش قیمت نفت، برنامههای اقتصادی ترامپ را به چالش کشیده است
وعده شکوفایی در سایه جنگ
برای ترامپ، بزرگترین تهدید افزایش سریع قیمت انرژی است که فشارهایی فراتر از پمپ بنزین بر خانوادههای آمریکایی وارد کرده است. افزایش قیمت نفت در برخی مواقع بازارهای مالی را نگران کرده است؛ بازارهایی که از شاخصهای مورد علاقه ترامپ برای سنجش موفقیت محسوب میشوند. این افزایش قیمت تهدیدی برای تشدید آنچه پیش از این نبردی طولانی با تورم بود، به شمار میرود. قیمتهای بنزین همچنین پیشبینیهای بلندپروازانه ترامپ درباره میزان رشد اقتصادی امسال را تحت تاثیر قرار داده است؛ پیشبینیهایی که او و مشاورانش بیش از ۴درصد تخمین زده بودند. اکنون صحبتهای آنها درباره شکوفایی اقتصادی با گمانهزنیهای اقتصاددانان درباره احتمال رکود مواجه شده است؛ زیرا خانوادهها و کسبوکارها در مواجهه با قیمتهای بالاتر بنزین و عدم قطعیت بیشتر، از خرج کردن خودداری میکنند.
تورم، نفت و فشار بر خانوارها
با این حال، ضعفها همچنان پابرجا هستند و ترامپ به پیشبرد آنچه اغلب «سفر کوتاهمدت» در ایران مینامد، ادامه میدهد. در یکی از سخنرانیهای اخیر، او بهندرت به فشارهای ناشی از افزایش قیمت بنزین اشاره کرد و همزمان تلاش داشت موفقیت برنامه اقتصادی خود را برجسته کند: «تورم در حال کاهش است، درآمدها در حال افزایشند، اقتصاد دوباره در مسیر رشد قرار گرفته و آمریکا بار دیگر مورد احترام جهانیان است.» با این حال، شاخصهای اقتصادی که یک روز بعد توسط دولت منتشر شد، تصویری متفاوت ارائه کرد. تورم در ابتدای سال افزایش یافت؛ بر اساس شاخص مورد علاقه بانک مرکزی، قیمتها با نرخ سالانه ۲.۸درصد رشد کردند. این افزایش بخشی از رشد درآمدهای شخصی در ژانویه بود. همچنین، رشد اقتصادی در سهماهه پایانی سال۲۰۲۵ کندتر از پیشبینی اولیه بوده است که ناشی از تعطیلی دولت در آن دوره بود.
«اولو سونولا»، رئیس بخش تحقیقات اقتصادی آمریکا در «فیچ ریتینگز» (شرکت اعتبارسنجی و رتبهبندی مالی بینالمللی)، گفت گزارش تورم تصویری از شرایط اقتصادی را نشان میدهد که در آن قیمتها در حال افزایش و قدرت خرید مصرفکنندگان کاهش یافته است. با این حال، تمام دادهها قبل از آغاز جنگ ترامپ با ایران جمعآوری شده بود که به گفته سونولا، این جنگ تهدید به فشار بیشتر بر خانوارها کرده و رشد آتی را در معرض خطر قرار داده است. در معاملات جمعه، قیمت جهانی نفت به ۱۰۳دلار برای هر بشکه رسید؛ این افزایش تنها بهطور موقت و جزئی پس از آزادسازی ذخایر نفتی توسط ایالاتمتحده و دیگر کشورها کاهش یافت. همزمان، متوسط قیمت هر گالن بنزین در سطح ملی به ۳.۶۷دلار رسید که طبق گزارش سازمان خدمات خودرو در آمریکا، نشاندهنده افزایش تقریبا ۲۵درصدی نسبت به ماه گذشته است. این تحولات تهدیدی برای پیشبینیهای قبلی ترامپ درباره شکوفایی اقتصادی در سال۲۰۲۶ محسوب میشود. درحالیکه هشت ماه تا انتخابات میاندورهای باقی مانده است، رئیسجمهور تلاش میکند مردم را به وعده چرخش سریع اقتصادی متقاعد کند و به اقدامات خود در زمینه تعرفهها، کاهش مقررات و کاهش مالیاتها اشاره میکند.
چشمانداز اقتصاد و هشدار تحلیلگران
جوزف لاورگنا، اقتصاددان ارشد موسسه خدمات مالی و کارگزاری سرمایهگذاری SMBC نیکو سکیوریتیز آمریکا، در این باره اظهار کرد: «قبل از آغاز درگیری، میشد به راحتی گفت که سال ۲۰۲۶ میتواند سالی قوی برای رشد اقتصادی باشد.» لاورگنا افزود که افزایش مداوم هزینههای سوخت تهدید واقعی برای مصرفکنندگان و کسبوکارها است و اگر این روند ادامه یابد، «اثر منفی بر اقتصاد در نیمه اول سال خواهد داشت». با شدت گرفتن حملات آمریکا به ایران، شاخص ۵۰۰شرکت بزرگ آمریکا یکی از بدترین روزهای خود در سال را تجربه کرد که نشاندهنده نگرانی فزاینده سرمایهگذاران بود. نرخ وام مسکن نیز افزایش یافت؛ زیرا اضطراب در بازار اوراق قرضه باعث بالا رفتن نرخ بهره شد.
حتی سرنوشت بازپرداختهای مالیاتی -یعنی مالیاتی که قرار است دولت به مردم بازگرداند- وعده دادهشده توسط ترامپ در معرض تردید قرار گرفته است. تحلیلگران هشدار میدهند که افزایش قیمت بنزین ممکن است بر این بازپرداختها تاثیر منفی بگذارد. در این شرایط، سرمایهگذاران انتظارات خود از بانک مرکزی برای کاهش نرخ بهره را کاهش دادند. تا پایان هفته، بازارهای آتی نشاندهنده کاهش نرخ بهره در سال ۲۰۲۶ نبود، درحالیکه پیشتر انتظار میرفت نرخها در دو نوبت کاهش پیدا کنند. ترامپ همچنان بر کاهش نرخها اصرار داشت و فشار خود را بر بانک مرکزی افزایش داد.
بحران انرژی یادآور روزهای ابتدایی جنگ روسیه با اوکراین در سال۲۰۲۲ است. ترامپ تلاطم اخیر را یک شکست موقتی و ضروری برای دستیابی به ثبات در خاورمیانه میدانست و پیشبینی کرد که قیمتهای بنزین پس از پایان درگیریها سریعا کاهش خواهند یافت. «توماس جی. فیلیپسون»، استاد دانشگاه شیکاگو و مشاور اقتصادی ترامپ، گفت کاخ سفید کاملا از افزایش قیمت نفت آگاه بود و آن را هزینهای اجتنابناپذیر در مسیر اهداف امنیت ملی میدانست. برخی اقتصاددانان هشدار دادند که شوکهای شدیدتری در آینده پیش رو است. در گزارشی که چهارشنبه منتشر شد، تحلیلگران گلدمن ساکس پیشبینی کردند که قیمت نفت برنت در مارس و آوریل بهطور متوسط ۹۸دلار خواهد بود و تنها در ربع آخر سال به سطوح پیش از جنگ بازخواهد گشت.
آنها پیشبینی کردند که تورم۲۰۲۶ ممکن است تا پایان سال به ۲.۹درصد برسد و در صورت افزایش قیمت نفت به بالای ۱۰۰دلار، حتی به ۳.۳درصد نیز برسد. قیمت نفت میتواند تولید ناخالص داخلی را کاهش دهد و نرخ بیکاری را افزایش دهد؛ گلدمن ساکس پیشبینی کرده است که نرخ بیکاری در سهماه سوم سال به ۴.۶درصد برسد. با این حال، همه اقتصاددانان از چشمانداز اقتصادی ناامید نشدهاند. نانسی لازار، اقتصاددان ارشد جهانی در بانک سرمایهگذاری پایپر سندلر، پیشبینی رشد حدود ۳درصدی در سال جاری را حفظ کرد و به نیروهای مثبت، از جمله بازپرداختهای مالیاتی که قدرت خرید مصرفکنندگان را تقویت میکنند، اشاره کرد: «احتمال رکود هنوز پایین است؛ زیرا اقتصاد حمایتهای لازم برای رشد را دارد. تنها افزایش پایدار قیمت انرژی میتواند آسیب اقتصادی واقعی ایجاد کند.»
حتی ناآرامی موقتی میتواند کار ترامپ در آرام کردن افکار عمومی را دشوار کند؛ بهویژه که در نظرسنجیها، محبوبیت او در زمینه اقتصاد روزبهروز کاهش مییابد. تام پورچلی، اقتصاددان ارشد در ولز فارگو، گفت: «همه انتظار داشتند که یک نیروی محرکه مالی ایجاد شود، اما حالا این نیرو بهطور کامل توسط افزایش قیمت نفت بلعیده شده است، اگر این روند ادامه یابد.» ریسکها بهویژه در بازار کار مشهود هستند. گزارشهای دولتی نشان میدهد که کارفرمایان در ماه گذشته ۹۲هزارشغل از دست دادهاند؛ نشانهای از ضعف ساختاری اقتصاد. حتی پیش از آغاز جنگ خلیجفارس، تام پورچلی گفته بود وضعیت بازار کار در ایالاتمتحده چندان مناسب نیست و افزود که افزایش قیمت نفت در این مقطع، لرزشی نامطلوب برای اقتصاد ایجاد کرده است.
