با افزایش درگیریها میان حزبالله و اسرائیل، اقدام دولت لبنان چه خواهد بود؟
بیروت در لحظه سرنوشتساز
«سامی نادر»، مدیر موسسه علوم سیاسی دانشگاه سنت جوزف بیروت گفت: «لبنان در نقطه حساسی قرار دارد. یا ارتش با حزبالله درگیر میشود و بار دیگر لبنان وارد درگیری داخلی میشود، یا حزبالله از تصمیم دولت پیروی میکند و خلع سلاح میشود». وقتی صحبت از حزبالله میشود، مقامات لبنانی طی یک سال اخیر مجبور بودهاند تعادل ظریفی برقرار کنند: از یکسو، رضایت دادن به خواستههای ایالات متحده و سایر متحدان برای اقدام سریع و قاطع علیه حزبالله؛ از سوی دیگر، اقدام محتاطانه برای جلوگیری از درگیری بین سربازان لبنانی و نیروهای حزبالله؛ سناریویی که بسیاری نگران آن هستند که میتواند منجر به درگیری داخلی در لبنان شود.
اما وقتی حزبالله در تلافی شهادت رهبر عالی مذهبی ایران، شلیک به اسرائیل را کلید زد، به نظر میرسد که این محاسبه از هم پاشیده است. دوشنبه گذشته، دولت لبنان به حزبالله تاخت و فعالیتهای نظامی این گروه را غیرقانونی اعلام کرد و عملا آنچه را که زمانی قدرتمندترین نیروی کشور بود، به عنوان یک نیروی غیرقانونی معرفی کرد. حزبالله با هشدار ضمنی پاسخ داد که اگر دولت به تصمیم خود پایبند بماند، میتواند باعث شعلهور شدن درگیری داخلی شود. «محمد رعد»، یکی از مقامات ارشد حزبالله در بیانیهای گفت: «یک دولت ضعیف باید از ایجاد مشکلات داخلی اضافی که میتواند وضعیت تنش و ناآرامی را تشدید کند، خودداری کند.»
در واکنش به این موضوع، مقامات دولت لبنان اقدامات خود را علیه حزبالله افزایش دادند. جنگ یک ساله بین حزبالله و اسرائیل زمانی آغاز شد که این گروه لبنانی در اکتبر ۲۰۲۳ در همبستگی با حماس، موشکهایی را به مواضع اسرائیل شلیک کرد. در نهایت دو طرف در نوامبر ۲۰۲۴ به آتشبس دست یافتند. نیروهای مسلح لبنان همچنین اعلام کردند که ۲۶ تبعه لبنانی را در ایستهای بازرسی ارتش «به دلیل داشتن غیرقانونی سلاح و مهمات» بازداشت کردهاند. اگرچه در بیانیه ارتش نامی از حزبالله برده نشده است، اما شواهد حاکی از آن است که ارتش در حال اجرای تصمیم دولت است.
به نوشته گزارشگر نیویورک تایمز، این رویارویی لحظهای سرنوشتساز برای لبنان است و در حالی رخ میدهد که تنش به سرعت بین حزبالله و اسرائیل در حال بالا گرفتن است. از زمان نخستین شلیک حزبالله به اسرائیل پس از شهادت رهبر عالی ایران، اسرائیل حملات هوایی بیوقفهای را در سراسر جنوب و شرق لبنان و در حاشیه جنوبی بیروت، معروف به ضاحیه(جایی که حزبالله در آن نفوذ دارد) آغاز کرد. نیروهای اسرائیلی همچنین به بخشهایی از جنوب لبنان حمله و آنجا را تصرف کردند؛ جایی که نیروهای حزبالله طی سه روز گذشته با آنها درگیر شدهاند. روزهای چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته، ارتش اسرائیل هشدارهای تخلیه را برای بخش بزرگی از جنوب لبنان اعلام کرد که نگرانیها را در مورد تهاجم گسترده به جنوب و همچنین کل ضاحیه افزایش داد.
در بحبوحه نبردهای جدید با اسرائیل، تنش سیاسی در داخل لبنان نیز در حال افزایش است. ترکیب سیاسی و اجتماعی متشتت لبنان شامل مسلمانان شیعه و سنی، مسیحیان فرقههای مختلف و دروزیها میشود که زمانی همگی در یک جنگ داخلی ۱۵ ساله خونین با یکدیگر میجنگیدند. در داخل دولت لبنان، این جناحها و فرقهها مدتهاست که برای قدرت و نفوذ رقابت میکنند. اما در بیشتر دو دهه گذشته، حزبالله بیش از همه به عنوان نیروی نظامی و سیاسی غالب کشور، بر همهچیز غلبه داشت. پس از آنکه تنشهای قبلی حزبالله با اسرائیل با آتشبس شکنندهای پایان یافت، اوضاع سیاسی لبنان شروع به تغییر کرد. دولت لبنان از آن لحظه به عنوان فرصت استفاده کرد و کوشید با عقب راندن حزبالله دستور کار سیاسی جدیدی را شکل دهد. تشکیل دولت جدید در لبنان حرکتی برای خلع سلاح حزبالله بود.
در سالی که گذشت، دولت و ارتش لبنان به دلیل کندی در این تلاشها مورد انتقاد قرار گرفتهاند. رهبران نظامی لبنان استدلال کردهاند که رویکرد محتاطانه آنها نشاندهنده قدرت نظامی است که هنوز در اختیار حزبالله است و نگرانیهایی را دامن زده مبنی بر اینکه سرکوب تهاجمی حزبالله میتواند منجر به درگیری بین سربازان ارتش و نیروهای حزبالله شود و منجر به ناآرامیهای داخلی گستردهتر شود. آخرین باری که دولت لبنان علیه حزبالله اقدام کرد، در سال ۲۰۰۸ بود که باعث رویارویی سختی بین طرفین شد.
اما تحلیلگران میگویند تصمیم حزبالله برای درگیری نظامی با اسرائیل پس از ترور رهبر عالی ایران، به نظر میرسد این محاسبه را تغییر داده است. حمله حزبالله به اسرائیل کاستیهای تلاشهای دولت برای خلع سلاح این گروه را برجسته کرد. طی روزهای اخیر، همزمان با ادامه پرتاب موشک توسط حزبالله به اسرائیل و درگیری با نیروهای زمینی اسرائیل، این گروه نشان داده که هنوز برخی از قابلیتهای نظامی خود را حفظ کرده است. با این حال، در مقایسه با اوج نفوذ نظامی و سیاسی حزبالله، این گروه از برخی جهات ضعیف شده است. تحلیلگران میگویند زرادخانه حزبالله پس از رویارویی قبلی با اسرائیل تا حد زیادی تضعیف شده است.
به نوشته گزارشگر نیویورک تایمز، هنوز مشخص نیست که تصمیم دولت برای اعلام غیرقانونی ساختن فعالیتهای حزبالله، به یک ژست سیاسی تبدیل میشود یا نیروهای مسلح لبنان را به سمت اقدامات تهاجمیتر علیه حزبالله سوق خواهد داد. «پل سالم»، عضو ارشد موسسه خاورمیانه مستقر در واشنگتن، گفت: طی یک سال گذشته، حزبالله به دولت اجازه داده تا برنامههای خلع سلاح خود را تا حدودی پیش ببرد «و از نیروی نظامی خود برای درگیری با آنها استفاده نکرده است.» این سیگنال مثبتی به دولت لبنان است که نشان میدهد حزبالله تلاش دارد هم سلاحهای خود را حفظ کند و هم این چراغ سبز را به دولت نشان دهد که میتواند مقدار محدودی از سلاحهای خود را زمین بگذارد تا فشار بر دولت لبنان کمتر شود. سالم گفت: «اکنون پرسش این است که اگر حزبالله بین اسرائیل و دولت لبنان قرار گیرد، آیا این استراتژی تغییر خواهد کرد؟» این سناریویی است که همه از آن میترسند؟
