دیپلماسی منطقهای و راهبرد دفاع مشروع
واکنشها به سخنان رئیسجمهور
روز گذشته، فضای سیاسی و رسانهای کشور تحت تاثیر اظهارات و پیامهای ویدئویی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و عضو شورای موقت رهبری قرار گرفت. این سخنان که از یک سو بر پایه حسن همجواری و اخلاق اسلامی بنا شده بود، با واکنشهای متفاوتی در داخل و خارج از کشور روبهرو شد. ماجرا از یک پیام ویدئویی آغاز شد که در آن رئیسجمهور با لحنی متفاوت از ادبیات مرسوم دیپلماتیک، خطاب به همسایگان سخن گفت. به گزارش ایرنا، مسعود پزشکیان، عضو شورای موقت رهبری خطاب به کشورهای همسایه که پایگاه نظامی دشمن در آن کشورها مورد حمله قرار گرفته است، گفت: ابتدا از طرف خودم عذرخواهی میکنم. رئیسجمهوری در ادامه یادآور شد که با اتفاقاتی که رخ داده، در شورای موقت رهبری تصمیماتی گرفته شده و این تصمیم به نیروهای مسلح گزارش شده است که دیگر به کشورهای همسایه نباید موشک بزنند، مگر اینکه از آن کشورها بخواهند به ایران حمله کنند. وی تاکید کرد که موضوع کشورهای همسایه را باید به جای دعوا با دیپلماسی حل کرد. این سخنان بلافاصله با موجی از واکنشها و تحلیلها روبهرو شد.
تبیین حق ذاتی دفاع
با این حال، رئیسجمهور برای جلوگیری از هرگونه سوءبرداشت، در شبکه اجتماعی ایکس به تبیین دقیقتر این موضع پرداخت. به گزارش خبرگزاری مهر، مسعود پزشکیان نوشت که جمهوری اسلامی ایران بر حفظ و تداوم روابط دوستانه با دولتهای منطقه بر مبنای حسن همجواری تاکید دارد، اما این امر نافی حق ذاتی ایران برای دفاع از خود در برابر تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست. وی تصریح کرد که ما تا پای جان برای دفاع از کشورمان ایستادهایم و عملیات دفاعی ایران منحصرا علیه اهداف و امکاناتی است که منشأ اقدامات تجاوزکارانه علیه ملت ایران هستند و ایران آنها را اهداف مشروع خود میداند. در همین راستا، مهدی طباطبایی نیز در شبکه اجتماعی ایکس تاکید کرد که پیام رئیسجمهور واضح است؛ اگر کشورهای منطقه در حمله آمریکا به ما همکاری نکنند، به آنها حمله نخواهیم کرد، اما نیروهای مسلح طبق دستورالعمل به تجاوز از پایگاههای آمریکایی پاسخ قاطع خواهند داد.
از نقد بهارستان تا دفاع از منطق اخلاقی
در جبهه منتقدان داخلی، برخی چهرههای سیاسی با لحنی تند به استقبال این سخنان رفتند. به گزارش خبرآنلاین، علیرضا پناهیان با انتقاد از عذرخواهی پزشکیان از کشورهای همسایه گفت: «اگر قرار باشد از کسی عذرخواهی کنید باید از مردم منطقه عذرخواهی کنید.» محمد منان رئیسی، نماینده قم در مجلس با اشاره به این پیام ویدئویی، عذرخواهی رئیسجمهور را عجیب و باعث تاسف خواند. نخعیراد، نماینده مجلس در فضای مجازی نوشت: «کشورهای عربی اگر شریک جرم نباشند در شهادت رهبر عزیزمان معاون جرماند.» حتی تصاویری در فضای مجازی منتشر شده بود که در پلاکاردهای راهپیماییهایی خیابانی انتقاداتی به عذرخواهی رئیسجمهور نوشته شده است.
در مقابل، یوسف پزشکیان در کانال تلگرامی خود به دفاع از منطق رئیسجمهور پرداخت و با اشاره به شرایط سخت امنیتی و ترور فرماندهان ارشد و حتی شهید شدن رهبر انقلاب، درباره عذرخواهی نوشت که این مساله حقوقی نیست، بلکه اخلاقی است و عذرخواهی از همسایه بابت آسیبهای ناگزیر جنگ، در فرهنگ ما ریشه دارد. او همچنین عبارت آتش به اختیار را که در سخنان رئیسجمهور آمده بود و به عنوان دلیلی برای برخی حملات ارائه شده بود، نه یک کار غلط، بلکه نتیجه طبیعی قطع ارتباط با فرماندهی در شرایط بحرانی و بر اساس دستورالعملهای پیشبینی شده توصیف کرد که نشاندهنده حمایت رئیسجمهور از اقدام نیروهای نظامی است.
همصدایی ارکان نظام در برخورد با متجاوز
از سوی دیگر، مقامات ارشد قضایی و نظامی بر جنبههای عملیاتی و اقتدار نظام تاکید کردند. به گزارش اقتصادنیوز، حجتالاسلام محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه، ضمن تاکید بر حسن همجواری، تصریح کرد که شواهد نیروهای مسلح نشان میدهد جغرافیای برخی کشورهای منطقه آشکارا و نهان در اختیار دشمن است و از آن نقاط علیه ایران استفاده میشود. وی تاکید کرد که حملات شدید به این اهداف ادامه خواهد داشت و این راهبرد هماکنون در حال اجراست و دولت و دیگر ارکان نظام در این زمینه متفقالقولند. شاید در ابتدا این اظهارات مخالف یا در تعارض با سخنان رئیسجمهور مطرح شد، اما با توضیحاتی که مسوولان دولتی داشتند و تاکید شخص رئیسجمهور مشخص شد که در تکمله صحبتهای رئیسجمهور مطرح شده است.
همچنین به گزارش خبرگزاری فارس، سرهنگ دوم ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا اعلام کرد که تمام پایگاههایی که مبدأ تجاوز علیه ایران باشند، مانند قبل در زمین، دریا و فضا مورد اصابت سنگین قرار خواهند گرفت. سردار حسین شکارچی، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح نیز به گزارش شفقنا، خاطرنشان کرد که از روز نخست تجاوز رژیم صهیونیستی، هر جا مبدأ تجاوز بود، هدف مشروع ایران شده است.
خنثیسازی سناریوی تشتت
در میانه این کشوقوسها، برخی رسانههای خارجی سعی کردند از این مواضع به عنوان تشتت و بیسامانی در ساختار سیاسی ایران یاد کنند، اما مقامات کشور بر وحدت کلمه تاکید دارند. علی لاریجانی، دبیر شورای امنیت ملی، با رد هرگونه اختلاف، اذعان کرد که در مبارزه با آمریکا و اسرائیل هیچ اختلافی در سطح کشور وجود ندارد. همچنین به گزارش ایسنا، حمیدرضا مقدمیفر، مشاور فرمانده کل سپاه، یادآور شد که اگر کشورهای منطقه پایگاه حمله به ایران نشوند، مشکلی با آنها نخواهیم داشت.
در نهایت، مسعود پزشکیان در جریان بررسی مباحث درمانی کشور با وزیر بهداشت، خطاب به مردم ایران گفت که دشمن تصورات خامی از سخنان او داشته و هدفش ایجاد جنگ بین ایران و همسایگان است، اما ایران اجازه تصاحب یک وجب از خاک خود را نخواهد داد. نمایندگان مجلس نظیر ولیالله بیاتی و علاءالدین بروجردی نیز با تاکید بر ضرورت انسجام ملی، حمایت از رئیسجمهور را در شرایطی که دشمن به دنبال دوقطبیسازی است، یک وظیفه انقلابی و لازمه مقابله با دشمن یکپارچه دانستند. این همصداییها نشان میدهد که دیپلماسی فعال و اقتدار نظامی، دو بال یک راهبرد واحد برای صیانت از تمامیت ارضی ایران هستند و رئیسجمهور در میانه این جنگ تحمیلی تنها نخواهد بود.
