بازار حملونقل مسافری در آستانه سفرهای نوروزی، زیر سایه تنشهای سیاسی و تورم چگونه خواهد بود؟
سال سخت سفرهای نوروزی
کمبود هشتهزار اتوبوس
به گزارش «دنیای اقتصاد»، افزایش قیمت بلیت ناوگان حملونقل در مدهای مختلف ریلی و جادهای از نخستین روز اسفندماه آغاز شده است. مصوبه افزایش قیمت که در دویست و پنجمین جلسه شورای عالی هماهنگی ترابری کشور به تصویب رسید، ۳۰بهمنماه ابلاغ و از اولین روز اسفند ماه اجرایی شد. این افزایش در بخش جادهای شامل رشد ۲۵درصدی بلیت اتوبوسهای برونشهری، سواریهای کرایه، ون، مینیبوس و میدلباسهای بینشهری میشود. به گفته احمدرضا عامری، رئیس اتحادیه تعاونیهای مسافری کشور، این رشد ۲۵درصدی در چارچوب افزایش سالانه نرخ خدمات حملونقل جادهای انجام شده است. این در حالی است که در نوروز ۱۴۰۴، سازمان راهداری اجازه افزایش ۲۰درصدی قیمت بلیتهای اتوبوس را نداده بود و افزایش قیمت برای سال جدید، از اردیبهشت ماه سال جاری اعمال شد. به نظر میرسد اعمال افزایش زودهنگام قیمت بلیت ناوگان حملونقل برون شهری به دلیل تک نرخی شدن ارز و افزایش تورمی است که در پی آن ایجاد شده است.
هزینه سفر با اتوبوس به برخی از مسیرهای پرتردد نوروزی از مبدا تهران به شهرهایی همچون مشهد، بوشهر، اهواز، بندرعباس، زابل، شیراز و زاهدان به بیش از یکمیلیون تومان رسیده است.
اتوبوس اولویت نخست مسافران برای استفاده از ناوگان حملونقل عمومی است که در مقایسه با دو مد دیگر حملونقل، به دلیل هزینه نسبتا بالای سفرهای هوایی و در دسترس نبودن صندلی قطار متناسب با میزان تقاضای سفر، رکوردها را از آن خود میکند. در سفرهای نوروزی سالی که گذشت، ۹میلیون و ۲۰۰ هزار مسافر با ناوگان جادهای جابهجا شدند. بازار جادهای نوروز ۱۴۰۵ در حالی وارد فصل اوج تقاضا میشود که به گفته سازمان راهداری و حملونقل جادهای، ناوگان جادهای کشور با کمبود حدود هشتهزار دستگاه اتوبوس بینشهری مواجه هستند. از سوی دیگر بنابر گزارش کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس، در بودجه سال آینده، اعتبار تقریبا نزدیک به صفر برای افزایش ظرفیت ناوگان حملونقل جادهای در نظر گرفته شده است.
در چنین شرایطی حتی اگر پیشبینیها مبنی بر کاهش سفرهای نوروزی به صحت نزدیک باشد، نه تنها کیفیت سفرهای نوروزی بهتر نخواهد شد، بلکه امنیت تردد در جادهها به دلیل فرسودگی اتوبوسهای موجود و احتمال افزایش فشار بر ناوگان با چالش مواجه است. این شرایط همچنین میتواند الگوی سفر را نیز عوض کرده و مردم ترجیح دهند که از خودروهای شخصی استفاده کنند و یا به نقاط نزدیکتر سفر کنند.
رشد سهبرابری هزینه سفر با سواری
بازار سواریهای بین شهری ارقام متفاوتتری را ارائه میکنند. در برخی مسیرهای پرتردد، قیمت سواری نه تنها از قطار، که گاهی از بلیت هواپیما نیز بالاتر رفته است. در بیشتر مسیرهای پرتردد، حداقل هزینه سفر با تاکسی در ایام منتهی به نوروز و تعطیلات پیش رو، بیش از یکمیلیون تومان است. در مسیر تهران – مشهد کرایه سواری دربستی به ۹میلیون تومان رسیده است؛ عددی که در نوروز سال گذشته به حدود ۳میلیون تومان میرسید. همچنین قیمت تعیین شده به ازای هر مسافر تاکسی در مسیر تهران – مشهد سهمیلیون و ۵۵۰هزار تومان است که این رقم مشابه هزینه بلیت برخی پروازهای اکونومی در این مسیر است.
با وجود آنکه قیمت کرایه در این مسیر گاهی با هواپیما نیز برابری میکند، اما همچنان تاکسی یک گزینه مطلوب سفر به ویژه در ایام پرتردد خواهد بود، چراکه تقاضا برای سفر در دسترس، سریعتر و انعطافپذیر در شرایطی که ناوگان حملونقل عمومی با محدودیت عرضه صندلی مواجه است، با این مد حملونقلی مهیا میشود و مورد توجه مسافرانی است که به دلیل نداشتن خودروی شخصی یا عدم توانایی رانندگی طولانیمدت، میخواهند برای سفرهای نوروزی برنامهریزی کنند.
افزایش ۵۰درصدی قیمت بلیت قطار
به گزارش «دنیای اقتصاد»، در بخش حملونقل ریلی نیز، قیمت بلیت قطارهای بین شهری از ابتدای اسفند، رشد ۲۵درصدی داشته است. بنابراعلام روابط عمومی شرکت راهآهن، شرکتهای مسافربری درخواست افزایش ۸۰درصدی قیمت بلیت را ارائه کردند، اما شورایعالی ترابری با میانگین ۲۵درصدی افزایش موافقت کرده است. بنابر اظهارات مطرح شده از سوی مسوولان ریلی، برای بلیت قطارهای نوروز ۱۴۰۵ افزایش قیمت جدیدی وجود ندارد و ارقامی که اکنون در بازار وجود دارد، برای نوروز نیز معتبر است. سال گذشته نیز مشابه آنچه که در سال جاری رخ داد، افزایش ۲۵درصدی از ابتدای اسفند اعمال شد.
بلیت قطارهای سه ستاره تهران – مشهد که سال گذشته بین 335 تا 560هزار تومان ارائه میشد، در نوروز 1405 به 682 تا یکمیلیون و 50هزار تومان رسیده است. بلیت قطارهای چهار ستاره هم که نوروز 1404 بین 640 تا 785هزار تومان بود، در نوروز 1405 بین یکمیلیون و 50 تا یکمیلیون و 345هزار تومان خواهد بود.بلیت تهران - مشهد قطارهای پنج ستاره هم پارسال یکمیلیون و 600هزار تومان بود که اکنون به 2میلیون و 470هزار تومان رسیده است. در مجموع بررسی مسیرهای مختلف حاکی است، به طور متوسط بهای بلیتهای نوروزی در مسیرهای پرمسافر، 50 درصد نسبت به ایام مشابه سال گذشته افزایش یافته است.
سفر ریلی به دلیل امنیت و راحتی بیشتر همواره در کانون توجه مسافران نوروزی قرار دارد و سیاستگذار بخش حملونقل نیز این مد را با توجه به ضریب آلایندگی کمتر در عین ایمنی بیشتر واجد اولویت میداند. اما محدودیت ظرفیت مهمترین تنگنای بخش ریلی است.
در نوروز 1404، بیش از 32میلیون تقاضا برای خرید بلیت در پیشفروش نوروزی ثبت شد، درحالیکه ظرفیت ناوگان ریلی تنها پاسخگوی حدود 2میلیون و 200هزار نفر بود که موفق به خرید بلیت شدند. بنابر اعلام مسوولان شرکت راهآهن، در شبکه ریلی برای پاسخ به تقاضای سفرهای ریلی در کشور به حدود چهارهزار واگن جدید نیاز است؛ بهویژه با توجه به تصمیم بودجهای مبنی بر گام دوم آزادسازی قیمت سوخت هواپیما به میزان 60درصد قیمت پالایشگاهی در سال 1405، تقاضای سفر با مدهای حملونقلی دیگر همچون قطار بیشتر نیز خواهد شد، اما این ناوگان پاسخگوی افزایش تقاضا نخواهد بود.
سال سخت صنعت هوایی
به گزارش «دنیای اقتصاد»، 1404، سال سخت صنعت هوایی بود. قیمت بلیت هواپیما در سال جاری چند نوبت افزایش پیدا کرده است. اوایل امسال رشد اعمال شده ناشی از پله اول آزادسازی قیمت سوخت جت بود. اما به تدریج تحتتاثیر جنگ 12روزه و شروع روند نوسان شدید ارزی و تغییر نرخ تسعیر ارز، با توجه به اینکه بین 60 تا 70درصد هزینههای حملونقل هوایی ارزی است، قیمت بلیت هواپیما دو نوبت دیگر افزایش پیدا کرد. با این حال اختلاف بر سر میزان رشد قیمتها در نبود الگوریتم شفاف قیمتگذاری و نظام رتبهبندی موثر که منصفانه بودن قیمتهای جدید را برای مسافران تضمین کند، نقش نظارتی رگولاتور از نگاه مردم در این فرآیند به خوبی اعمال نشد.
امسال از یکسو وقوع جنگ موجب تعلیق 20روزه پروازها شد و از سوی دیگر افزایش هزینهها به دلیل نوسان شدید قیمت ارز، کاهش تقاضای سفر هوایی را در ماههای بعدی به دنبال داشت و باعث شد بازار حملونقل هوایی با وضعیتی بغرنج مواجه شود. به گفته مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی، سفرهای داخلی ریزش حدود ۱۰درصدی را تجربه کردهاند و نرخ پایه بلیت هواپیما بر اساس مصوبه شورای عالی هواپیمایی کشور، معادل ۴۸دلار برای هر صندلی، همچنان اعمال میشود.
بررسی «دنیای اقتصاد» نشان میدهد در مسیر تهران – مشهد که همواره یکی از سه مسیر پرتقاضای سفر در کشور است، قیمت بلیت هواپیما در هفته پایانی اسفند ۱۴۰۴ و روزهای نخست فروردین ۱۴۰۵ بین ۶ تا ۸میلیون و ۵۰۰هزار تومان بوده است. پارسال در نخستین روز تعطیلات سال نو، قیمت بلیت در این مسیر بین ۳ تا ۳میلیون و ۶۰۰هزار تومان ثبت شد، اما در روزهای بعد روند کاهشی داشت و در ۹فروردین پرواز اکونومی سیستمی به رقم یکمیلیون و ۴۰۰هزار تومان رسید. در هفته دوم نوروز ۱۴۰۵ قیمتها بین ۳ تا ۶میلیون تومان نوسان داشته است. در نیمه دوم نوروز ۱۴۰۴ قیمت بلیت مسیر تهران–مشهد بین یکمیلیون و ۴۰۰ تا ۲میلیون و ۵۰۰هزار تومان بود که نشاندهنده رشد قابلتوجه حدود 100درصدی نسبت به سال گذشته است.
به گزارش «دنیای اقتصاد»، با توجه به اینکه در سال جاری تغییر قابل ملاحظهای در ظرفیت ناوگان حملونقل عمومی ایجاد نشده و کیفیت خدمات نیز ثابت باقی مانده است، به نظر میرسد بازار حملونقل نوروزی شرایطی مشابه سالهای گذشته را تجربه خواهد کرد؛ با این تفاوت که احتمالا از میزان کل تقاضای سفر ایرانیان با انواع مدهای حملونقلی کاسته خواهد شد. اما حملونقل جادهای همچنان پرتقاضاترین گزینه مسافران خواهد بود و مدهای ریلی و هوایی پس از آن قرار میگیرند. گروهی از مسافران نوروزی پارسال میگویند این افزایش قیمتها بدون تغییر محسوس در کیفیت و سطح ارائه خدمات بوده و در شرایطی که بسیاری از طبقات میاندرآمد، تحتتاثیر فشار تورمی معیشت تنگتری نسبت به پارسال تجربه میکنند، بعید نیست به کلی از سفر صرفنظر کنند.
