رشد قیمت اقلام خوراکی،نسبت به ماه رمضان سال گذشته بررسی شد؛
ترکش تورم در سفره افطار
زهرا رسولی: «هر سال ماه رمضان، زولبیا و بامیه فروش نسبتا خوبی داشت، اما امسال استقبال به شدت کاهش یافته است. با این وضعیت اقتصادی، دیگر کسی از جلوی قنادی رد هم نمیشود.» این اظهارنظر رئیس اتحادیه قنادان درباره میزان تقاضای یکی از اقلام خوراکی پرطرفدار مردم ایران در ماه رمضان است. در واقع حذف ارز ترجیحی، تورم تولید، موج نااطمینانی در فضای اقتصادی کشور و مشکلات تامین نقدینگی تنها بخشی از عوامل افزایش قیمت محصولات خوراکی و کوچکشدن سفرههای مردم، حتی در ماه رمضان است.
وزیر جهاد کشاورزی پیش از آغاز ماه رمضان از تامین کالاهای اساسی در بازار خبر داده بود و اعلام کرد که امسال کمبودی در اقلام غذایی مشاهده نمیشود؛ اما به گفته فعالان این حوزه مشکل امروز کمبود کالا نیست، بلکه افزایش قیمتها و کاهش تقاضا است. براساس دادههای مرکز آمار ایران در دی ماه 1404 نرخ تورم نقطه به نقطه برای خانوارهای کشور به 44.6درصد رسید. بر اساس این گزارش مرکز آمار ایران، تورم خوراکی و آشامیدنیها در این بازه زمانی عدد 89.9درصد را ثبت کرده است. این دادهها نشان میدهد رشد قیمتها محدود به تعداد محدودی از کالا نیست، بلکه بخش گستردهای از سبد غذایی را دربرگرفته و همین موضوع، فشار هزینهای را بهصورت همزمان بر چند گروه کالایی تحمیل کرده است. چنین شتابی در تورم خوراکیها نشان میدهد که بازار مواد غذایی سریعتر از متوسط تورم کل اقتصاد افزایش قیمت را تجربه میکند و به همین دلیل نخستین حوزهای است که کاهش قدرت خرید خانوار در آن دیده میشود.
در چنین شرایطی، اجرای سیاستهایی مانند کالابرگ الکترونیک بهعنوان ابزار حمایتی مطرح شد. هدف این طرح افزایش دسترسی خانوارهای کمدرآمد به اقلام ضروری بود؛ اما شواهد میدانی نشان میدهد که اثر آن عموما در حد تثبیت موقت تقاضای برخی کالاهای مشمول بوده و نتوانسته کاهش کلی قدرت خرید را جبران کند. از سوی دیگر باید به این نکته اشاره کرد که کاهش مداوم ارزش پولی کشور، هزینه واردات مواد غذایی و نهادههای تولید را بالا برده است. در این میان فعالان اقتصادی هشدار میدهند که تداوم این چرخه میتواند به دور باطل افزایش قیمت و افت قدرت خرید منجر شود.
افت تقاضا در سوپرمارکتها
بررسیهای میدانی از سطح خردهفروشیها در ماه رمضان1404 نشان میدهد که بازار اقلام خوراکی نسبت به رمضان سال گذشته وارد فاز کاهش شدید تقاضا و جهش هزینه شده است. بهگفته فعالان صنفی، این وضعیت ترکیب همزمان افزایش قیمت، افت قدرت خرید و تغییر الگوی مصرف خانوارها را منعکس میکند. دادههای جمعآوریشده از چند سوپرمارکت، نانوایی و قنادی حاکی است میزان فروش در برخی واحدها تا 50 درصد کاهش یافته و در مورد کالاهای خاصی مانند خرما، افت تقاضا حتی به 90درصد رسیده است. به گفته آنها، برخی از برندهای خرمای یک کیلویی در بازه 800 تا 900 هزار تومان به فروش میرسد و جزو کالاهایی است که مردم اندک اندک به سوی حذف آن از سبد غذایی خود حرکت میکنند. همچنین مغازهداران میگویند که سال گذشته ساندویچهای آماده در این ماه بسیار پرطرفدار بودند؛ اما امسال تقاضای آنها نیز افت داشته است.
یکی از فروشندگان میگوید: سال گذشته مشتریان در بازههای کوتاه دو کارتن خرما خریداری میکردند و موجودی ظرف دو روز تمام میشد، اما امسال همین کالا بهسختی فروش میرود و همین موضوع باعث شده تا مغازهداران حجم خرید خود از شرکتهای تامینکننده را کاهش دهند. این در حالی است که به گفته رئیس انجمن خرمای کشور، 40درصد از کل مصرف سالانه خرمای کشور مربوط به ماه رمضان است.
در بخش قیمتها نیز مشاهدات میدانی از رشد قابلتوجه حکایت دارد. یک فروشنده افزایش سطح عمومی قیمت اقلام را تا 100 درصد برآورد میکند. او میگوید که فارغ از افزایش پیاپی قیمتها، اجرای طرح کالابرگ باعث شده تقاضای برخی کالاهای مشمول نسبت به ماههای قبل اندکی احیا شود. در بازار نان، شرایط متفاوت است. نانوایان اعلام میکنند که با وجود ثبات در قیمت فروش نان، افزایش قیمت آرد حاشیه سود را کاهش داده و افت تقاضا نیز فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد کرده است. در سوی دیگر، قنادیها نیز از تغییر رفتار خرید مشتریان خبر میدهند. قیمت زولبیا و بامیه درجه یک به کیلویی 495 هزار تومان و درجه دو به 445 هزار تومان رسیده و همین عامل باعث شده الگوی خرید از بستههای یک کیلویی به نیم کیلویی تغییر کند. فعالان این صنف کاهش 20 تا 30درصدی تقاضا را گزارش میکنند و میگویند که قیمتها نسبت به سال قبل حدود 350 هزار تومان افزایش یافته است.
در بازار لبنیات نیز روند صعودی قیمت مشهود است. یک فروشنده در سوپرمارکت میگوید: ماست دو کیلویی برخی برندها به حدود 500هزار تومان رسیده است. چه کسی میتواند با چنین قیمتهایی خرید کند؟ افت تقاضا باعث شده سفارش ما از شرکتهای تامینکننده نیز کاهش یابد. البته مدیرعامل صنایع شیر ایران پیش از آغاز ماه رمضان اعلام کرده بود که در قالب طرح کالابرگ، کالاهای لبنی با 10درصد تخفیف توزیع میشود. برای تحقق این هدف، سود صنایع شیر ایران به 5 درصد کاهش یافته تا مردم بتوانند محصولات لبنی را با قیمت پایینتر خریداری کنند. در مقابل، معدود نشانههای تعدیل قیمت هم دیده میشود، از جمله کاهش نسبی قیمت تخممرغ همزمان با آغاز ماه رمضان. با این حال اقلام سنتی سفره افطار، مانند حلیم که قیمت آنها تقریبا دو برابر شده، با افت استقبال مواجه شده است. در واقع این دادههای میدانی نشان میدهد که بازار رمضان 1404 بیش از آنکه تحتتاثیر هیجان تقاضای فصلی باشد، تابع محدودیت بودجه خانوارها است.
لبنیات؛ رکورددار افزایش قیمت
جدول مقایسهای قیمتها نشان میدهد که افزایش هزینه اقلام خوراکی در رمضان1404 نسبت به سال گذشته نهتنها همهگیر، بلکه نامتوازن بوده است؛ بهگونهایکه برخی کالاها رشد ملایمتری نسبت به سایر کالاها داشتهاند. برای مثال، قیمت آش رشته تنها حدود 10درصد افزایش یافته، اما حلیم تقریبا دوبرابر شده و پنیر و چای رشدهای قابلتوجهی را ثبت کردهاند. این ناهمگونی قیمتی بیانگر آن است که فشار تورمی صرفا ناشی از یک عامل واحد نیست، بلکه ترکیبی از هزینه نهادهها، نرخ ارز، هزینه حملونقل و ساختار توزیع بر هر کالا اثر متفاوت گذاشته است.
از سوی دیگر دادههای جدول نشان میدهد کالاهای لبنی رشد قیمتی شدیدتری را تجربه کردند. البته باید به این نکته اشاره کرد که میان نرخهای مصوب و قیمت این کالاها در سایتهای خرید اقلام خوراکی فاصله قابلتوجهی مشاهده میشود. فعالان صنفی معتقدند که ثبات قیمت فروش در این شرایط به معنای ثبات اقتصادی نیست و حاشیه سود تولیدکننده را بهشدت کاهش داده و تداوم فعالیت آنها را با تهدید جدی مواجه کرده است. در نهایت باید اشاره کرد که بازار رمضان امسال صرفا یک رکود فصلی را تجربه نکرده بلکه نشانههای یک تغییر ساختاری در سمت تقاضا دیده میشود. این تغییر از ترکیب تورم بالا، حذف یا کاهش یارانههای ارزی، نوسان نرخ ارز و کاهش درآمد واقعی خانوار شکل گرفته است. در چنین فضایی حتی اگر عرضه کالا کافی باشد، محدودیت بودجه خانوار مانع بازگشت رونق به بازار خواهد شد.
