۵۰ دقیقه سرخ بورس

عاطفه چوپان : در پی آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به ایران بازار سرمایه تعطیل شد. بورس که روز معاملاتی خود را همانند روزهای عادی از ساعت 9 صبح شروع کرده بود 50 دقیقه بعد و در پی آغاز حملات نظامی به ایران با تصمیم سازمان بورس و اوراق بهادار تهران تعطیل شد. شاخص‌های بورس نیز که در 10 دقیقه ابتدایی با رشد همراه بودند در نهایت در محدوده منفی به کار خود پایان دادند. اینکه بورس مجددا چه زمانی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد و روند معاملات از چه روزی مجددا از سر گرفته می‌شود کاملا به وضعیت جنگ بستگی خواهد داشت. 

اما فعلا با توجه به قطعی گسترده اینترنت امکان دستیابی به سایت‌ اطلاع‌رسانی سازمان بورس نیز ممکن نیست. با توجه به اینکه سیاستگذار تجربه جنگ 12 روزه را داشته در حال حاضر انتظار می‌رود نسبت به اطلاع‌رسانی در خصوص وضعیت فعالیت تالار شیشه‌ای اقدام کند. در حال حاضر مهمترین دغدغه سهامداران نقدشوندگی است و هر گونه ابهام در این خصوص بر ترس آنها می‌افزاید.

در بورس شنبه چه گذشت؟

طبق روزهای عادی چراغ معاملات در تالار شیشه‌ای راس ساعت 9 صبح روشن شد. شاخص کل در 10 دقیقه آغازین با رشد همراه بود و تا نیمه‌های کانال 3.7 میلیون واحد نیز پیش رفت اما از ساعت 9:40 دقیقه روند منفی آغاز شد و در نهایت این شاخص کار خود را زیر محدوده 3.7 میلیون واحد پایان داد. شاخص هموزن نیز عملکردی مشابه داشت. در ابتدای معاملات تا محدوده 957 هزار پیش رفت اما در نهایت تا محدوده 947 هزار واحد ریزش کرد و در همین محدوده به کار خود پایان داد. در نهایت 91 درصد از تابلوی معاملات سرخ پوش و معاملات انجام شده در این 50 دقیقه ابطال شد.

ارزش سفارش های فروش 2.6 همت بود که 2 همت از سفارش‌های خرید بیشتر بود. صندوق‌های طلا نیز ساعت 12 کار خود را در محدوده مثبت 1 و منفی 2 واحد آغاز کردند اما در ادامه تا منفی 10 واحد نیز عقب‌نشینی کردند. وضعیت در صندوق‌های نقره نیز تا لحظه نگارش این گزارش بر همین منوال ادامه یافت. این در حالی بود که بورس کالا اطلاعیه داده بود معاملات در روز شنبه انجام نمی‌شود.

در چنین شرایطی تجربه بازارهای مالی جهان نشان می‌دهد که نخستین واکنش سرمایه‌گذاران به رخدادهای ژئوپلیتیک، افزایش رفتارهای احتیاطی و حرکت به سمت دارایی‌های امن است. در بازار ایران نیز نشانه‌های این رفتار از همان دقایق ابتدایی معاملات قابل مشاهده بود؛ به‌گونه‌ای که با انتشار نخستین اخبار از تشدید تنش‌ها، جریان سفارش‌ها به سرعت از سمت خرید به سمت فروش تغییر جهت داد و صف‌های فروش در بسیاری از نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز شکل گرفت.

فعالان بازار معتقدند توقف معاملات اگرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند از تشدید هیجان و ایجاد فشار فروش سنگین جلوگیری کند، اما در صورت طولانی شدن، ریسک جدیدی تحت عنوان «حبس نقدینگی» را برای سرمایه‌گذاران ایجاد خواهد کرد. بسیاری از سهامداران حقیقی در روزهای اخیر با هدف مدیریت ریسک پرتفوی خود اقدام به بازچینی دارایی‌ها کرده بودند و تعطیلی ناگهانی بازار عملاً امکان تصمیم‌گیری را از آنها سلب کرده است.

از سوی دیگر، ابهام درباره نحوه بازگشایی بازار نیز به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های فعالان بورسی تبدیل شده است. تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد نحوه بازگشت معاملات پس از وقفه‌های ناشی از بحران، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری روند کوتاه‌مدت بازار دارد. برخی کارشناسان معتقدند در صورت بازگشایی بدون تمهیدات کنترلی، احتمال شکل‌گیری موج عرضه در روزهای ابتدایی وجود دارد؛ در مقابل گروهی دیگر بر این باورند که حمایت‌های سیاستگذار و محدودیت‌های معاملاتی می‌تواند از بروز شوک شدید جلوگیری کند.

در همین حال، نگاه معامله‌گران بیش از متغیرهای اقتصادی به تحولات سیاسی و اخبار میدانی دوخته شده است؛ موضوعی که عملا تحلیل‌های بنیادی را به حاشیه رانده و بازار را وارد فاز «خبرمحور» کرده است. تا زمان مشخص شدن چشم‌انداز درگیری‌ها، انتظار می‌رود فضای احتیاط، کاهش ریسک‌پذیری و افزایش تقاضا برای دارایی‌های نقدشونده‌تر همچنان بر تصمیمات سرمایه‌گذاران سایه بیندازد؛ وضعیتی که می‌تواند مسیر کوتاه‌مدت بازار سرمایه را بیش از هر عامل دیگری تحت تأثیر قرار دهد.

همزمان با توقف معاملات، بخشی از نگرانی‌ها به اثرات غیرمستقیم جنگ بر متغیرهای کلان اقتصادی بازمی‌گردد؛ متغیرهایی که به طور سنتی جهت حرکت بازار سرمایه را تعیین می‌کنند. افزایش نااطمینانی سیاسی معمولا با نوسان در بازار ارز، تغییر انتظارات تورمی و رشد تقاضا برای دارایی‌های جایگزین همراه می‌شود و همین موضوع می‌تواند پس از بازگشایی بورس، آرایش جدیدی از جریان نقدینگی را در بازار رقم بزند. برخی تحلیلگران معتقدند در چنین شرایطی صنایع صادرات‌محور و شرکت‌هایی که درآمد ارزی دارند بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند، هرچند تداوم اختلالات زیرساختی می‌تواند این مزیت را نیز با چالش مواجه کند.

از سوی دیگر، نقش سیاستگذار در مدیریت فضای روانی بازار بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. انتشار منظم اطلاعیه‌ها، تعیین چارچوب مشخص برای بازگشایی و ارائه ابزارهای حمایتی می‌تواند از شکل‌گیری رفتارهای هیجانی جلوگیری کند. تجربه‌های گذشته نشان داده است که نبود اطلاع‌رسانی شفاف، خود به عاملی برای افزایش شایعات و تشدید اضطراب سرمایه‌گذاران تبدیل می‌شود. در مجموع، بازار سرمایه اکنون در وضعیتی قرار گرفته که نه متغیرهای مالی، بلکه سطح ریسک‌های سیاسی تعیین‌کننده جهت بازار است.