میلیونها دلار رمزارز از صرافیهای ایرانی خارج شد؛
رمزارزها زیر تیغ ژئوپلیتیک
فائزه پوزش: از روز شنبه 9 اسفندماه، میلیونها دلار رمزارز در پی تشدید تنشهای ژئوپلیتیک از صرافیهای ایرانی خارج شد و بسیاری از سرمایهگذاران برای حفاظت از داراییهای خود، آنها را به ولتهای سرد منتقل کردند. تحلیلگران این حرکت را نشانهای از افزایش احتیاط و نگرانی فعالان بازار در برابر ریسکهای سیاسی و اقتصادی میدانند. در همین راستا، دنیای اقتصاد با سهیل نیکزاد، پژوهشگر بازار رمزارز، گفتوگو کرده تا ابعاد رفتاری این روند و چالشهای استفاده از ولتهای سرد در ایران را بررسی کند. همزمان با انتشار گزارشهایی از حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در روز شنبه، دادههای شرکتهای تحلیل بلاکچین از افزایش ناگهانی خروج داراییهای رمزارزی از صرافیهای ایرانی خبرمیدهد. بررسی این دادهها نشان میدهد در ساعات ابتدایی پس از انتشار خبر حملات، جریان خروج سرمایه از پلتفرمهای معاملاتی ایرانی به شکل محسوسی افزایش یافته است؛ موضوعی که تحلیلگران آن را واکنش سریع کاربران به تشدید ریسکهای ژئوپلیتیک و نااطمینانیهای اقتصادی ارزیابی میکنند.
به گفته پژوهشگران حوزه دادههای بلاکچین، در چنین شرایطی کاربران بازار رمزارز معمولا برای کاهش ریسکهای احتمالی، داراییهای خود را از صرافیها به کیفپولهای شخصی یا پلتفرمهای خارجی منتقل میکنند؛ رفتاری که میتواند نشانهای از افزایش نگرانی در میان فعالان بازار باشد. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی دو شرکت تحلیل دادههای بلاکچین، تنها در نخستین ساعت پس از آغاز حملات بیش از2میلیون دلار دارایی رمزارزی از صرافیهای ایرانی خارج شده است؛ رقمی که نشاندهنده واکنش سریع بخشی از کاربران بازار به تحولات سیاسی اخیر است.
موج خروج رمزارز از صرافیها
پژوهشگران حوزه بلاکچین در بریتانیا نیز با تحلیل دادههای زنجیرهای اعلام کردند که خروج سرمایه از یکی از بزرگترین صرافیهای رمزارزی ایران روز شنبه به حدود 2.89میلیون دلار رسیده است. این رقم در مقایسه با بیشترین میزان خروج سرمایه ساعتی در روز قبل، نزدیک به هشت برابر افزایش را نشان میدهد؛ جهشی که به گفته تحلیلگران بیانگر واکنش سریع بخشی از کاربران به تحولات ژئوپلیتیک اخیر است. بررسی دادههای تجمیعی نیز نشان میدهد که در فاصله روز شنبه تا دوشنبه، در مجموع بیش از 10.3میلیون دلار دارایی رمزارزی از صرافیهای ایرانی خارج شده است. هرچند این رقم در مقیاس بازار جهانی رمزارز چندان قابلتوجه به نظر نمیرسد، اما از نگاه تحلیلگران میتواند نشانهای از افزایش احتیاط در میان بخشی از فعالان بازار و تلاش برای جابهجایی داراییها در شرایط پرریسک سیاسی باشد.
ضربه سیاست بر اعتماد مردم
در حالی که گزارشها از خروج گسترده رمزارزها از صرافیهای ایرانی حکایت دارد و برخی کارشناسان این رفتار سرمایهگذاران را مورد نقد قرار داده و آن را نشانهای از وخامت اوضاع تلقی میکنند، باید توجه داشت که در کشوری مانند ایران که قطعیهای مکرر اینترنت در سالهای اخیر ضربه قابلتوجهی به کسبوکارهای دیجیتال وارد کرده است، چنین واکنشی چندان دور از انتظار نیست. تجربههای پیشین نیز این نگرانی را تقویت کرده است. در سال گذشته، همزمان با بروز تنشهای داخلی، اعتراضات و قطعیهای گسترده اینترنت، فعالیت برخی صرافیهای رمزارزی ایرانی برای بیش از ۴۰ روز با محدودیت یا توقف مواجه شد؛ شرایطی که در مواردی به مسدود شدن دسترسی کاربران به داراییهایشان انجامید و سطحی از نااطمینانی در میان فعالان این بازار ایجاد کرد. در چنین فضایی، انتقال داراییها به کیفپولهای شخصی یا پلتفرمهای خارجی برای بسیاری از کاربران به ابزاری برای مدیریت ریسک تبدیل شده است. از این منظر، افزایش خروج سرمایه از صرافیهای رمزارزی ایرانی در هفته گذشته و همزمان با تشدید تنشهای منطقهای را میتوان واکنشی قابلپیشبینی از سوی بخشی از فعالان بازار دانست.
صعود به اوج محبوبیت؟
پژوهشگران حوزه بلاکچین معتقدند این دادهها تصویری روشن از نقش رو به رشد رمزارزها در اقتصاد ایران ارائه میدهد؛ بازاری که در سالهای اخیر، به دلیل محدودیتهای بانکی بینالمللی و نوسانات ارزی، بیش از پیش مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفته است. تحلیلگران میگویند فعالیت در بازار رمزارز ایران اغلب پس از شوکهای ژئوپلیتیک یا نوسانات اقتصادی افزایش مییابد. برآوردها نشان میدهد حجم تراکنشهای رمزارزی مرتبط با ایران در سال ۲۰۲۵ بین ۸ تا ۱۱میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که حکایت از مشارکت همزمان سرمایهگذاران خرد و برخی بازیگران نزدیک به نهادهای دولتی در استفاده از داراییهای دیجیتال دارد و نشان میدهد رمزارزها به تدریج به بخشی از ساختار مالی کشور تبدیل شدهاند.
واکنش کاربران ایرانی به تشدید ریسک
تحلیلگران حوزه بلاکچین میگویند هنوز مشخص نیست چه افرادی پشت انتقالهای اخیر قرار دارند یا هدف از جابهجایی این داراییها چیست؛ با این حال چند سناریوی احتمالی مطرح شده است. بر اساس گزارش یکی از شرکتهای تحلیل بلاکچین، بخشی از جریان خروج سرمایه احتمالا مربوط به کاربران عادی ایرانی است که در واکنش به افزایش ریسکهای سیاسی و اقتصادی، داراییهای خود را منتقل کردهاند. در مقابل، احتمال دیگری مطرح است که صرافیها ممکن است در حال بازتنظیم نقدینگی یا کاهش میزان دیده شدن فعالیتهای خود در بلاکچین باشند.
سناریوی سوم نیز به حضور بازیگران نزدیک به نهادهای دولتی اشاره دارد که ممکن است از پلتفرمهای رایج رمزارزی برای جابهجایی داراییها استفاده کنند. ردیابیهای اولیه نشان میدهد بخشی از این داراییها به صرافیهای خارج از ایران منتقل شده است؛ موضوعی که برخی تحلیلگران آن را نشانهای بالقوه از خروج سرمایه ارزیابی کردهاند. با این حال، شرکتهای دیگر تحلیل دادههای بلاکچین معتقدند این جریانها به معنای خروج گسترده سرمایه نیست و معتقدند که الگوی تراکنشها نشان میدهد بازار بیشتر در شرایط فشار و عدم اطمینان فعالیت میکند تا اینکه یک روند سیستماتیک برای انتقال سرمایه از کشور رخ داده باشد.
ابزاری برای ثبات در بحران
در سطح جهانی، رمزارزها هنوز بخش کوچکی از نظام مالی بینالمللی را تشکیل میدهند، اما تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که اهمیت آنها در اقتصادهای در حال توسعه روزبهروز در حال افزایش است. صندوق بینالمللی پول در گزارشهای اخیر خود تاکید کرده است که استفاده از داراییهای دیجیتال احتمالا در اقتصادهایی با ارزهای ضعیف یا ناپایدار بیشتر خواهد شد؛ جایی که شهروندان و فعالان اقتصادی به دنبال ابزارهایی برای حفظ ارزش داراییها و انتقال سریع سرمایه هستند. در چنین فضایی، تحولات سیاسی و امنیتی میتواند به سرعت رفتار کاربران بازار رمزارز را تغییر دهد. ماهیت جهانی و غیرمتمرکز این بازار باعث شده است تا رمزارزها بیش از بسیاری از بازارهای مالی سنتی، به واکنشهای فوری سرمایه حساس باشند و نوسانات لحظهای را تجربه کنند.
فرار به ولت سرد؟
سهیل نیکزاد، پژوهشگر بازار رمزارز، میگوید با توجه به وضعیت فعلی بازار و نوسانات آن، و محدودیتهای شدید زیرساختی و قطعی اینترنت، سرمایهگذاران ایرانی در هفتههای اخیر تلاش کردهاند داراییهای خود را از صرافیهای داخلی و حتی بعضا خارجی خارج کنند و آنها را در ولتهای سرد (ابزارهایی آفلاین برای نگهداری امن رمزارزها هستند که اتصال مستقیم به اینترنت ندارند و ریسک هک یا سرقت دیجیتال را به حداقل میرسانند.
این ولتها برای ذخیره طولانیمدت سرمایه مناسباند، اما برای انجام تراکنشها باید به شبکه آنلاین متصل شوند)نگهداری کنند. او تاکید میکند که آمار دقیقی از این جابهجاییها در دوران اخیر در دست نیست، اما روند کلی نشان میدهد که کاربران تا حد امکان و قبل از قطعی زیرساختها، سعی کردهاند داراییهای خود را به محل امن منتقل کنند تا در شرایط پرریسک، ارزش سرمایهشان محفوظ بماند. نیکزاد توضیح میدهد که حتی در صورت فعال بودن برخی بازارهای تبادل، محدودیتهای زیرساختی، وابستگی بعضی خدمات به شبکههای بینالمللی و مسدود بودن درگاهها باعث شده کاربران نتوانند تراکنشهای کامل انجام دهند و تنها قادر بودند تا حد محدودی تبادلات داخلی داشته باشند. او معتقد است این روند، واکنشی طبیعی و منطقی در برابر ریسکهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی بوده است.
ولت سرد در عمل
نیکزاد در ادامه سخنان خود به برخی از چالشهای استفاده از ولتهای سرد یا Cold Wallet نیز اشاره کرد. اولین نکته این است که کاربران باید مطمئن باشند ولت آنها با شبکه دارایی رمزارزی مورد نظرشان سازگار است؛ زیرا هر شبکه تراکنشها و تعاملات خاص خود را دارد و همه ولتها نمیتوانند تمام شبکهها را پشتیبانی کنند. نکته دوم، آموزش و مهارت کاربران است. نیکزاد میگوید کاربران برای استفاده موثر از ولتهای سرد، به ویژه در شرایط محدودیتهای اینترنت و تحریمها، نیازمند مهارت ویژه هستند تا امنیت تراکنشها را حفظ کنند و رد پای اطلاعات خود را محدود کنند. او تاکید میکند که ولت سرد گزینهای امن برای نگهداری داراییهاست، اما برای انجام تراکنشها لازم است به شبکه آنلاین متصل شود؛ در غیر این صورت کارآیی آن محدود میشود. بنابراین، استفاده از ولتهای سرد در کنار آگاهی و مهارت کاربران، یکی از بهترین راهکارها برای حفاظت از سرمایه در شرایط پرریسک محسوب میشود.
