گلوگاه عبور گاز مایع
در نتیجه، قیمت LNG در بازارهای جهانی بهشدت افزایش یافته است. مشتریان در سراسر جهان که از این سوخت برای تولید برق، گرم کردن خانهها و تولید محصولاتی مانند کود شیمیایی استفاده میکنند، اکنون در تلاشاند راهی برای مقابله با این وضعیت پیدا کنند.
اینکه توقف صادرات قطر تا چه اندازه اقتصادها را دچار مشکل خواهد کرد، به پاسخ چهار پرسش دشوار بستگی دارد:
۱. این وضعیت چه مدت ادامه خواهد داشت؟
۲. پس از پایان آن، صادرات با چه سرعتی میتواند بهطور کامل از سر گرفته شود؟
۳. آیا کشورها میتوانند تا آن زمان از ذخایر موجود خود استفاده کنند؟
۴. چه مقدار از کمبود عرضه را میتوان از طریق LNG سایر کشورها جبران کرد؟
سختترین پرسش، سوال اول است؛ زیرا پاسخ آن به تصمیمهای سه بازیگر غیرقابل پیشبینی بستگی دارد: دونالد ترامپ، رئیسجمهور متغیر و غیرقابل پیشبینی آمریکا؛ بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل؛ و رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران.
در ۹ مارس، ترامپ سیگنالهای متناقضی ارسال کرد. او گفت جنگ با ایران «خیلی زود» پایان خواهد یافت، اما در عین حال تاکید کرد که آمریکا «قرار است اقدامات بیشتری انجام دهد». نتانیاهو خواهان از بین بردن کامل توانایی ایران برای تهدید اسرائیل است. ایران نیز نقشی تعیینکننده دارد. پس از اظهارات ترامپ، ایران اعلام کرد که «پایان جنگ را خود تعیین خواهد کرد».
بنابراین، درگیریها و توقف صادرات LNG قطر ممکن است از چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد. این یعنی باید سناریوهای مختلفی را در نظر گرفت که هیچکدام خوشایند نیستند. شرکت مشاوره Rystad برآورد میکند اگر زیرساختهای قطر آسیب چندانی ندیده باشند و صادرات پس از ۱۵ روز از سر گرفته شود، تولید جهانی LNG در سال جاری ۴.۳درصد کاهش خواهد یافت. اگر این توقف به یک ماه برسد، کاهش تولید بیش از ۱۴درصد خواهد بود. سال گذشته نیز مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد سناریوی مسدود شدن تنگه هرمز برای ۱۲ ماه را بررسی کرد و به این نتیجه رسید که حتی با افزایش تولید در سایر نقاط جهان در اثر قیمتهای بالاتر، تولید سالانه LNG حدود ۱۵درصد کاهش مییابد. این در حالی است که پیشبینی شده بود تقاضای LNG در سال ۲۰۲۶تقریبا ۸درصد افزایش یابد.
پرسش درباره سرعت بازیابی صادرات کمی قابل پیشبینیتر است. گاز طبیعی در سر چاه میتواند مانند نفت بهسرعت دوباره تولید شود، اما LNG چنین نیست. برای تبدیل گاز به مایع باید آن را تا ۱۶۰ درجه سانتیگراد زیر صفر سرد کرد. به همین دلیل شرکت QatarEnergy از نظر اقتصادی نمیتواند بیش از پنج روز تولید را ذخیره کند.
کشتیهای حمل LNG و تجهیزات مایعسازی برای بهرهبرداری مداوم و طولانیمدت طراحی شدهاند. پس از خاموش شدن، این تجهیزات نیز باید دوباره سرد شوند. آن-سوفی کوربو از دانشگاه کلمبیا توضیح میدهد که بخشهای مختلف تجهیزات نیز باید به ترتیب و نه همزمان دوباره راهاندازی شوند. علاوه بر این، اگرچه قطر دهها کشتی LNG دارد، اما تنها چند اسکله محدود برای بارگیری در اختیار دارد. به همین دلیل کارشناسان میگویند معمولا حدود دو هفته طول میکشد تا نخستین محمولهها مایعسازی و بارگیری شوند. رسیدن به ظرفیت کامل نیز ممکن است چهار تا شش هفته زمان ببرد.
در این فاصله، کشورها باید محاسبه کنند که چه زمانی از ذخایر گاز خود استفاده کنند، البته اگر ذخیرهای داشته باشند. برخلاف نفت، ذخایر استراتژیک گاز در سطح جهانی وجود ندارد. به گفته گاوین تامپسون از شرکت تحقیقاتی
Wood Mackenzie، برخی مناطق مانند اتحادیه اروپا حداقل سطح ذخیرهسازی را الزامی کردهاند. اما حتی اروپا نیز کاملاً در امان نیست، با وجود اینکه تنها ۱۳ درصد از واردات LNG خود را از قطر تامین میکند. ذخایر گاز اروپا پس از زمستان کمتر از حد معمول است و شرکت Rystad هشدار میدهد اگر اختلال قطر تا ماه آوریل ادامه یابد، اتحادیه اروپا بدون کاهش مصرف، بازگشت به زغالسنگ یا بازنگری در ممنوعیت کامل واردات گاز از روسیه (که قرار است سال آینده اجرایی شود) بهسختی میتواند به هدف ذخیرهسازی گاز برای زمستان آینده برسد.
کشورهای آسیایی وابستگی بیشتری به گاز خلیج فارس دارند و گزینههای کمتری نیز در اختیار دارند. کره جنوبی کمترین فشار را احساس میکند و حدود ۵۲ روز ذخیره گاز دارد. ژاپن تقریبا ۲۰ روز ذخیره دارد و تایوان تنها ۱۱ روز ذخیره در اختیار دارد. این مساله برای شرکت TSMC بزرگترین مصرفکننده LNG در تایوان و ستون اصلی صنعت جهانی نیمههادی نگرانکننده است.
بانکMorgan Stanley تخمین میزند که هند فقط پنج تا شش روز ذخیره گاز دارد. مصرفکنندگان بزرگ هندی از هماکنون در حال سهمیهبندی مصرف هستند. گزارشها حاکی است شرکتهای سوخت فسیلی مانند GAIL وIndian Oil قصد دارند مصرف گاز را ۱۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهند. حتی دستکم یک شهر بزرگ استفاده از گاز برای سوزاندن اجساد در مراسم تدفین را متوقف کرده است.
بنابراین جستوجو برای منابع جایگزین آغاز شده است. زمانی که پس از حمله روسیه به اوکراین واردات گاز اروپا از روسیه بهشدت کاهش یافت، کمبود ایجاد شده تقریبا هماندازه بحران فعلی بود. در آن زمان محمولههای LNG آمریکایی که گاهی «مولکولهای آزادی» نامیده میشدند، به کمک اروپا آمدند. اما آن بحران بهتدریج شکل گرفت و اروپا فرصت داشت ظرفیت بازگازسازی را افزایش دهد، تقاضا را کاهش دهد و منابع جایگزین پیدا کند (بهویژه از آسیا). این بار اما، به گفته بانک JPMorgan Chase، «شوک ناگهانی است و منابع جایگزین کمیاباند». این بانک نتیجه میگیرد که جبران شکافی به اندازه عرضه قطر عملا غیرواقعبینانه است.
دلیل آن این است که ظرفیت صادرات LNG در جهان تقریبا به طور کامل مورد استفاده قرار گرفته است. در استرالیا تولیدکنندگان با ۹۰درصد ظرفیت فعالیت میکنند. حتی اگر این کشور به ۱۰ درصد ظرفیت برسد، حدود ۱ میلیون تن تولید اضافی خواهد داشت، که در مقایسه با کمبود فعلی ۸۵میلیونتنی بسیار ناچیز است.
در ایالات متحده نیز تاسیسات مایعسازی و صادرات LNG با ۹۵درصد ظرفیت کار میکنند. پروژههای جدیدی که در حال توسعه هستند احتمالا بهموقع برای حل بحران فعلی وارد مدار نخواهند شد. مشکلات فنی نیز باعث تاخیر در بزرگترین پروژه از این دست یعنی Golden Pass در تگزاس شده است؛ پروژهای که قرار بود همین ماه صادرات گاز را آغاز کند.
تنها تولیدکنندهای که ممکن است بتواند وارد عمل شود روسیه است. این کشور از نظر تئوری میتواند با استفاده از زیرساختهای گاز خط لولهای و LNG موجود خود بخش بزرگی از کمبود جهانی را در مدت کوتاهی جبران کند. آمریکا پیشتر به هند اجازه داده است که نفت روسیه را با وجود تحریمها وارد کند. اما انجام اقدامی مشابه برای گاز دشوارتر است.
بخش عمده ظرفیت اضافی روسیه در گاز خط لولهای به اروپا قرار دارد. استفاده از آن مستلزم آن است که اتحادیه اروپا تحریمهای خود علیه روسیه را کاهش دهد، خطوط لوله را دوباره فعال کند و بار دیگر سرنوشت خود را به یک قدرت تجدیدنظرطلب در همسایگیاش گره بزند. علاوه بر این، اوکراین که برخی از این خطوط لوله از خاک آن عبور میکنند، باید اجازه دهد کشوری که به آن حمله کرده دوباره گاز از خاکش عبور دهد. همچنین باید حملات خود به کشتیهای LNG در ناوگان «سایه» روسیه را متوقف کند. برای اتحادیه اروپا و اوکراین، چنین سناریویی عملا قابل قبول نیست.
با این حال همه دچار وحشت نشدهاند. مل یدروس از اتحادیه بینالمللی گاز اشاره میکند که بخش بزرگی از گاز طبیعی جهان از طریق خط لوله منتقل میشود، نه به شکل LNG. اما او هشدار میدهد که «هرچه این اختلال طولانیتر شود، مشکلات نیز بزرگتر خواهند شد». مارتین سینیور از مؤسسه Argus Media که قیمت انرژی را گزارش میکند، صریحتر سخن میگوید: تا زمانی که LNG قطر خارج از مدار باشد، «این تقاضاست که ناچار باید کاهش پیدا کند». اینکه این کاهش چقدر شدید خواهد بود، بستگی دارد به اینکه طرفین درگیری چه زمانی بر سر پایان جنگ به توافق برسند.
* هیات تحریریه
